De bende van de bokkenrijders / Ton van Reen

Tussen 1986 en 1994 schreef Ton van Reen een serie van vier boeken over De Bende van de Bokkenrijders. In 2003 (en in 2014) werden ze samen in een dikke bundel uitgegeven. En in 2025 weer, maar in een nieuw jasje en bij een andere uitgever. Een dikke pil van 606 pagina’s. Voor kinderen vanaf circa 13 jaar. Wie zit daar nog op te wachten?

Ikzelf voelde een tijdje geleden sterk die behoefte, toen we in Zuid-Limburg waren en ik er eigenlijk wilde blijven. En al helemaal toen we bovenop de Sjaalsberg bij het sprookjesachtige eenmansklooster De Kluis uitkwamen en een enthousiaste verteller onder andere over een overval door de Bokkenrijders vertelde. Ik dacht aan Broederschap van de Bok van Reggie Naus, dat me al een en ander had geleerd over de Bokkenrijders. Als ik het me goed herinner was hij weer schatplichtig aan de boeken van Ton van Reen.

In 18e eeuws (huidig) Zuid-Limburg leidt boerenzoon Matthijs een prima leven op de boerderij van zijn ouders: hij moet wel meewerken, maar dat houdt vooral in dat hij veel op stap moet met de koeien. Ze zijn niet rijk, maar hebben alles wat ze nodig hebben. Matthijs is een slimme jongen, die als een van weinigen in die tijd kan lezen. Later zal bij de boerderij van zijn ouders moeten overnemen, maar eigenlijk droomt hij van vertrekken naar het land van de dromen: Amerika.

Door een gelukkige samenkomst van omstandigheden loopt het heel anders: hij mag in de leer bij chirurgijn Kirchhoffs, een zeer geliefd dokter omdat hij niet alleen de rijken en machthebbers behandeld, maar ook de armen die daar geen cent voor betalen.

Via deze weg komt Matthijs steeds meer in aanraking met de bittere armoede die heerst, de ellende, de honger, de uitbuiting. En ondertussen doen de Bokkenrijders, een roversbende die het voorzien heeft op de rijken, steeds meer van zich gelden. Een deel van de mensen is doodsbang voor de Bokkenrijders (aangewakkerd door de verhalen dat de bende zijn ziel heeft verkocht aan de duivel en op bokken door de lucht vliegt), een deel heeft begrip en staat zelfs achter de bende.

Steeds meer mensen sluiten zich aan bij de Bokkenrijders en ook Matthijs, terwijl hij ondertussen keihard bezig is met zijn opleiding en goed en dankbaar werk doet als leerling-chirurgijn, wordt bijna als vanzelf in de bende opgezogen.

Ik had mij voorgenomen het eerste boek te lezen, en daarna te bepalen of ik door zou lezen (zo veel te lezen, zo weinig tijd), maar het had me helemaal te pakken. Het is niet alleen het verhaal dat langzaam steeds spannender wordt, maar Ton van Reen weet ook het leven in die tijd heel mooi neer te zetten, ook de gewone en vrolijke zaken: van het eten, de manier van wonen en reizen en de feesten. Ook het medische werk krijgt veel aandacht.

Voor opgepakte Bokkenrijders (of kleine dieven of mensen die verdacht worden) volgen er afschuwelijke martelingen om tot bekentenissen te komen. Waar of niet waar, het maakte allemaal niet uit en alle gemartelden eindigden sowieso aan de strop. Steeds meer Bokkenrijders worden verraden, en de overgebleven bende wordt steeds gewelddadiger en moordlustiger. Matthijs raakt meer en meer in gewetensnood en de vraag is ook of hij zelf niet verraden en opgepakt zal gaan worden.

De Bokkenrijders hebben dus echt bestaan, de afschuwelijke processen en martelingen vonden ook plaats en ook chirurgijn Kirchhoff was een bekend figuur in die tijd. In de jaren ‘90 is er een tv-serie gemaakt De legende van de Bokkenrijders op basis van de boeken van Ton van Reen. En afgelopen zomer speelden er in Zuid-Limburg twee theaterstukken gebaseerd op op de boekenserie: een spektakelmusical en volkstoneel. Het blijft dus leven. Om terug te komen op mijn beginvraag: wie zit er nog op te wachten? Behalve geïnteresseerden in de geschiedenis van Zuid-Limburg en de Bokkenrijders in het bijzonder, zeker ook een aanrader voor enthousiaste lezers vanaf ca. 13 jaar die graag historische romans lezen en niet schrikken van een lekkere dikke pil.